Nauczycielu, zrób karierę

Czy w zawodzie nauczyciela można odnieść sukces? Naturalnie, wystarczy tylko odpowiednio zaplanować swoją karierę, aby odnieść sukces zawodowy i finansowy. A wówczas gdy wyczerpią się stopnie awansu zawodowego, można pomyśleć o otwarciu własnej szkoły czy samodzielnym prowadzeniu kursów edukacyjnych. Brzmi jak sen na jawie? Wystarczy sięgnąć po książkę "Nauczycielu, zrób karierę", aby przekonać się, że wszystko to jest w zasięgu Państwa ręki

Opis z okładki dodał użytkownik Stefan Hirsch

więcej informacji o tej książce

szukaj książek o podobnej tematyce

Zobacz powiązane kategorie:

Statystyki

• Nauczycielu, zrób karierę jest na 6086 miejscu (na 11043 książek) w kategorii nauka (szkolnictwo)
• (wyprzedza ją Dein Deutsch. Start intensiv 3. Klasa 6. Podręcznik do nauki języka niemieckiego szkoła podstawowa.)
• książkę oceniło 15 osób
• przeczytało 22, dodało do ulubionych 15
• ponad 15 często do niej wraca
• obecnie czyta ją 0 osób
0 zamierza przeczytać.

Jak oceniali książkę nasi użytkownicy?

• średnia ocena: 5.74 na 10
• w sumie oceniło 16
ocen
• opinia czytelników: można przeczytać

Kto czyta, kto zamierza przeczytac Nauczycielu, zrób karierę?

Encyklopedia autorów

Adams Henry Brooks 1838-1918 amerykański pisarz i historyk wnuk Johna Quincy'ego - szóstego prezydenta USA, prawnuk Johna - drugiego prezydenta USA; w 1. 1870-77 wykładowca historii średniowieczny na Harwardzie; znany gł. z autobiografii The Education of Henry Adams (1907), ukazującej powszechny upadek wartości we współcz., zindustrializowanym świecie; powieści: Óemocracy (1880) i Esther (1884), przedstawiające bogate tło społ.; 9-tomowa The History of the United States of America during the Administration of Thomas Jefferson and James Madison (1889-91).

Encyklopedia literatury

ANGIELSKO-POLSKIE ZWIĄZKI LITERACKIE Średniowie czny kosmopolityzm eur., posługiwanie się łaciną, studia Polaków na zagr. uniwersytetach, kontakty osobiste powodowały liczne zapożyczenia i wpływy w piśmiennictwie rei., filoz. i historycznym. Dzieło Geoffreya of Monmouth (Historia Re- gum Britanniae 1136) stanowiło dla wszystkich dziejopisów ówczesnych wzór historii upiększonej legendami i wywarło pewien wpływ na Kronikę Wincentego Kadłubka, podobnie jak twórczość Bedy (VII-VIII w.), znana też później pol. pisarzom XVI-XVII w., m. in. P. Skardze. Od w. XIV i XV docierały do Polski ang. prądy filoż. (skotyzm, okhamizm), nauka J. Wycliffe'a, dzieła ang. scholastyków. Tłum. w 1 poł. XVI w. Gęsta Romanorum przekazywały wątki fabularne występujące także w ang. romansach. W czasach humanizmu i reformacji ożywiły się kontakty dyplomatyczne i handlowe, powstały liczne powiązania między ang. i pol. dysydentami. Np. J. Łaski działał przez jakiś czas w Anglii i ogłosił pamiętnik z tego okresu. Kontakty kult. nawiązywali humaniści często za pośrednictwem Włoch, wyjazdy na studia ułatwiały poznanie piśmiennictwa ang., choć jeszcze w języku łacińskim. W Krakowie 1 poł. XVI w. przebywał humanista ang" wielbiciel Erazma z Rotterdamu, L. Coxe. Ośrodkiem "angielszczyzny" stał się Zamość, skąd wyszła inicjatywa przekł. łac. tragedii Jephtes pisarza szkoc. G. Buchanana przez J. Zawickiego (1587); J. Kochanowski znał łac. wersję psałterza, dokonaną przez Buchanana. Obopólnej i żywej wymianie poglądów rei., zainteresowaniu Wydarzeniami ang. rewolucji burżuazyjnej w XVII, co.raz liczniejszym przyjazdom Anglików i Szkotów, czy to w zespołach teatr. (m. in. J. Spencera 1611), czy pojedynczo osiedlających się w.Polsce (m.in, A. Loech, Loechius) w obawie przed prześladowaniami rei., nie towarzyszyły jeszcze końtakty lit.; wybitne ówczesne dzieło ang., romans alegoryczny J. Bunyana The Pilgrims Progress (1678), wywodzące się z ducha purytanizmu, przełożył S. Cedrowski 1728 za pośrednictwem języka franc. (wyd. pt. Droga pielgrzymującego chrześcijanina do wieczności błogosławionej, cz. 1-2, Królewiec 1764-75). Miejsce wyd. dowodzi, że inicjatywa przekł. powstała w kręgach dysydenckich i do nich ograniczyło się oddziaływanie utworu. Recepcja ang. literatury świeckiej w dobie baroku zaznaczyła się jedynie przekładem łac. romansu satyr. Argenida J. Barclaya pióra W. Potockiego (druk. 1697) i widocznymi wpływami epigramatów Szkota J. Owena (M.K. Sarbiewski, A. Ines, W. Kochowski). Szersza i w pewnym stopniu już planowa recepcja nastąpiła w dobie oświecenia, które zrywało z kult. izolacją epoki poprzedniej. Za pośrednictwem Francji sięgnięto po utwory ang., tłumacząc je w epoce stanisławowskiej z franc., na pocz. XIX w. zaś coraz częściej z angielskiego. Szczególne zainteresowanie okazano gatunkom "nowym", nie objętym tradycyjną poetyką: czasopiśmiennictwu "moralnemu" powieści i dramie mieszcz., w których zbeletryzowaną formę wpisane były wątki myśli oświeceniowej. Powst. 1765 "Monitor" wzorował się na ang. "Spec- tatorze" J. Addisona i R. Steele a. Z powieści wybierano te, które odznaczały się swoistym realizmem: osadzeniem we współczesności, zwróceniem się ku konstrukcjom autentycznym, prezentacją aktualnych problemów polit., społ., filoz. w kostiumie hist. lub alegorycznym. Były one opozycyjne w stosunku do dawnych, pozbawionych prawdopodobieństwa romansów, a zarazem stanowiły wzory dla-kształtującej się pol. powieści nowożytnej. W epoce stanisławowskiej przełożono niemal wszystkie najwybitniejsze powieści ang.: D. Defoe Przypadki Robinsona Krusoe (1769 przekł. J.Ch. Alber- trandiego), J. Swifta Podróże kapitana Guliwera (1784), T. Smolletta Historię i awantury Roderyka Random (1785), H. Fieldinga Josepha Andrewsa (pt. Ksiądz wikary i przyjaciel jego 1787), Awanturę Amelii (1787-88) i wreszcie Podrzutka, czyli Historię Tom-Dżona (1793) - szczytowe osiągnięcie powieści oświecenia. Rzecz przełożył F. Zabłocki, wstępem poprzedził A.K. Czartoryski, miłośnik literatury ang., propagujący ją zwł. w dziedzinie dramatu (adaptował komedię D. Garricka Panna na wydaniu 1771). Z ang. dramą epoki oświecenia zapoznano się w jej najwybitniejszych realizacjach; na scenie warsz. grano Bewerleja, czyli Gracza angielskiego E. Moore a (w przekł. F. Barssa, 1777). Jednocześnie żywe było zainteresowanie głównym reprezentantem XVIII-wiecznego klasycyzmu ang., A. Pope em; od 1. sześćdziesiątych ukazało się w Polsce wiele jego utworów (ody, sielanki, poematy heroikomiczne i filoz.-dydakt.): Wiersz o człowieku (Essayon Man) tłum. 1787-89, Pukiel włosów ucięty przełożył m.in. J.U. Niemcewicz 1795 już z ang., List Heloizy do Abelarda tłumaczono kilkakrotnie. Popularność Pope'a trwała doi. dwudziestych XIX w. (Wybór poezji w dobrym przekł. L. Kamińskiego 1822).W końcu w. XVIII pojawiły się pierwsze tłum. utworów o tendencjach preromant., jak Noce E. Younga (tłum. w całości lub we fragm. od 1777), Pieśni Osjana J. Macphersona-fragm. w przekł. I. Krasickiego (powst. 1778-98, druk. 1793-99), K. Tyminieckiego (1791, 1817), F.D. Kniaźnina (powst. 1795-96, druk. 1828) i in., wzbudzające zachwyt mimo zastrzeżeń co do autentyzmu rzekomego dzieła poezji gaelskiej ( osjanizm); całość nieco później (1832) przełożył S. Goszczyński (wyd. pt. Poezje Osjana, w t. 2-3 Pism 1838). Na recepcję Younga i Osjana wpłynęły m.in. nowe kryteria i gusty estet., postulujące literaturę natchnienia i wyobraźni. Za wyraziciela tych tendencji uważano w Europie w. XVIII J. Miltona, którego przyswajanie łączyło się częściowo z nowymi tendencjami literackimi. Poematy Raj utracony i Raj odzyskany tłumaczył J.I. Przybylski (1791-92), dobry przekł. LAllegroillPenseroso dał L. Borowski (1819). Zwrot ku cudowności i grozie manifestował się w adaptacjach ballad ang. przez Niemcewicza (np. Alondzo i Helena M.G. Lewisa 1803, Zakonnik ze zbioru Percy'ego 1817), oraz w powieściach A. Mostowskiej, czerpiącej wątki i scenerię ze wzorów ang. powieści "gotyckiej" gotycyzm). Wzrost tendencji sentyment, sprzyjał ukazaniu się tłum. Podróży sentymentalnej L. Sterne a (1817 przekł. S. Kłokockiego), utworu popularnego w kręgach filomatów (Uniw. Wil. miał pierwszego wykładowcę literatury ang., J. Saundersa). Przekłady te przygotowały literaturę pol. na przyjęcie G.G. Byrona i W. Scotta, którzy spośród wszystkich pisarzy ang. epoki romantyzmu zostali u nas najsilniej zaakceptowani. Wpływy ich były zresztą ogromne w całej Europie. Scott znany był początkowo w Polsce jako autor powieści poet. (Poema ostatniego barda 1821 w tłum. K. Brodzińskiego, Pani Jeziora 1822 w tłum. K. Sienkiewicza). Przekł. Czarnego karła (1826) rozpoczął recepcję jego powieści. Do 1830 (Waverley) ukazało się 20 pozycji (17 powieści), wiele w przekł. F.S. Dmochowskiego. Tłum. kontynuowano w XIX i XX w., lecz nigdy nie powstało w tak krótkim czasie tyle pol. wersji. Świadczyło to o zainteresowaniu nowoż. powieścią hist., manifestującym się również w próbach rodzimych. Nazwisko Scotta pojawiało się w sporach o powieść do poł. stulecia, przywoływane jako wzorzec pozytywny lub negatywny. Przekłady z Byrona, nie zawsze wierne, ale dokonane przez pokolenie zafascynowane twórczością poety, rozpoczęto od tłum. powieści poetyckich. Np. B. Kiciński tłumaczył Korsarza (1820), A.E. Odyniec Narzeczoną z Abydos(1838), Mickiewicz Giaura (1835). Fragm. z Childe Harolda pojawiły się 1821, tłumaczył go też Mickiewicz, całość wyszła 1857, najlepszy przekł. dał Kasprowicz 1895, dramaty tłumaczył m.in. J. Paszkowski, Don Juana E. Porębowicz (1885). Dzieje Byrona w Polsce znaczą nazwiska T. Zana, Z. Krasińskiego, S. Garczyńskiego, J. Słowackiego, C. Norwida - czczono go w romantyzmie, ceniono w modernizmie. Inspiracje jego poezji (modelbohatera-bun- townika, walory dygresyjnej narracji w Don Juanie) miały znaczenie w kształtowaniu się dzieł rodzimych.Na pocz. XIX w. rozpoczęła się właściwa recepcja Szekspira, poprzedzona sporadycznymi występami ang. trup aktorskich w Elblągu, Gdańsku, Toruniu i Warszawie w pocz. XVII w. Za Stanisława Augusta znano Szekspira z lektur obcojęzycznych i z nielicznych przedstawień aktorów niem. i franc.; w języku pol. grano po raz pierwszy Wesołe kumoszki z Windsoru w przeróbce franc. adaptowanej przez Zabłockiego pt. Samochwał, albo Amant wilkołak (1782); Hamleta po polsku, adaptowanego z przeróbki niem. przez W. Bogusławskiego, wystawiono we Lwowie 1797, w Warszawie 1799. Szekspir, podziwiany w XVIII w., nie bez licznych zastrzeżeń, wraz z nadchodzącym romantyzmem budził coraz większe zainteresowanie: powstawały przeróbki służące scenie nar. i pozostające przeważnie w rękopisach. Fragm. z Szekspira tłumaczyli Mickiewicz i Norwid, znał go dobrze Słowacki - czemu dał wyraz w swych dramatach. Podjęto próbę przełożenia całości z oryginału. W 1875-77 ukazały się z inicjatywy J.I. Kraszewskiego i poprzedzone jego wstępem Dzieła dramatyczne w przekł. S.E. Koźmiana (4 utwory), J. Paszkowskiego (13 utworów) i L. Ulricha (20 utworów). Wyd. 2, podjęte przez H. Biegeleisena, ukazało się 1895-97 (Paszkowski 13, Koźmian3, J. Kasprowicz 7 dramatów, i in.). Nieco wcześniejsze (1894-95) było wyd. 35 utworów w przekł. Ulricha. W 1911-13 wydano Dzieła dramatyczne (t. 1-12), w różnych tłum., w oprać. R. Dyboskiego. W 20-leciu międzywojennym pojawiły się m.in. tłum. A. Tretiaka i W. Tarnawskiego; w Polsce Lud.: Tarnawskiego, Z. Siwickiej, W. Chwalewika, R. Brandstaettera, S. Dygata, J. Iwaszkiewicza, K.I. Gałczyńskiego, Cz. Miłosza, J.S. Sity, M. Słomczyńskiego i in. Wydaniem zbiór, uczczono czterechsetną rocznicę urodzin Szekspira - w dawnych, wrosły ch w tradycję pol. przekładach Koźmiana, Paszkowskiego i Ulricha. Bibliografia W. Hahna Shakespeare w Polsce (1958) obejmuje ok. 2400 pozycji. Szekspir jest stale obecny w komentowanych, opatr2,ońych wstępami wydaniach BN. Poezje tłumaczyli gł. Sito i Słomczyński (Sonety 1975, Wiersze i poematy 1977). Do licznych badaczy twórczości wielkiego drama- topisarza należeli: Tretiak, Dyboski, Tarnawski, później S.Helsztyński, Chwalewik, P. Mroczkowski, J. Kotti H. Zbierski. Festiwal szekspirowski w Polsce 1947 zachęcił do inscenizacji i przekł.; sztuki Szekspira są stale obecne na pol. scenach.W XIX-wiecznej recepcji literatury ang. okresu wiktoriańskiego brak było początkowo zainteresowania poezją; pierwsze miejsce zajmowała powieść, z niej zaś przede wszystkim utwory Ch. Dickensa, tłum. od 1840; powieści te, oparte na "obrazowaniu rzeczywistości", stawiał za wzór Kraszewski; pozytywiści (Prus, Orzeszkowa, Sienkiewicz), postulujący powieść utylitarną, podnosili jego realizm i humanitaryzm. Tłumaczono go we fragm. lub w całości, często w czasopismach, m. in. Oliwera Twista (1845), Klub Pickwicka (fragm. 1867, całość 1870), Dawida Copperfielda (w oprać, dla młodzieży pt. Wspomnienia sieroty 1857, całość 1888). Poczytność wzrosła wraz ze śmiercią pisarza (1870); do 1900 ukazały się niemal wszystkie jego utwory. Tłumaczono go też w XX w. (Dzieła t. 1-24, pod red. W. Horzycy, 1927). Lata powojenne przyniosły wiele wznowień i nowych przekładów. Bogata recepcja Dickensa przyćmiła znacznie sławę in. wybitnych powieściopisa- rzy wiktoriańskich. Pozytywiści znali ich twórczość, omawiała ją krytyka, ale przekładów było niewiele. Recepcja W.M. Thackeraya ograniczyła się do parutyt. (Snoby1860, Targowisko próżności ,1876), choć o autorze sporo pisano, znał go dobrze np. J. Lam. Tłumaczono natomiast wiele utworów drugorzędnych, uznanych za lekturę "użytkową", bezpieczniejszą od niemoralnych, zdaniem krytyków, powieści francuskich.Młoda Polska zamanifestowała wobec literatury ang. postawę otwartą; neoromant. tendencje epoki sprawiły, iż sięgnięto do ang. poetów romant., dotąd prócz Byrona i Scotta szerzej nie znanych. Przekłady pojawiły się gł. w czasopismach. Udostępniono sporo utworów P.B. Shelleya. Nieliczne wiersze tłumaczył Asnyk, Kasprowicz - poematy Alastor (1887) i Epipsychi- dion (1888), liryki. Dramaty ukazały się 1887. Mimo jednak sporej liczby tłum. i artykułów kryt. znajomość poety nie była szeroka; do jego entuzjastów należał S. Żeromski. Poezję J. Keatsa w niewielkim zakresie tłumaczył jedynie Kasprowicz. Zaniedbano "poetów jezior": W. Wordswortha oraz S.T. Cole- ridgea, znanego jedynie z przekł. kilku utworów pióra Kasprowicza (m. in. Pieśń o starym żeglarzu 1901). Wzrost zainteresowania W. Blakeem wiązał się z odkryciem go przez modernistów ang., lecz ograniczył się do drobnych tłumaczeń. Poezję jego znał i głęboko przeżył S. Brzozowski. Przypomniano też T. Moore'a jako reprezentanta liryki irl., tłum. wcześniej m.in. przez młodego Słowackiego i Odyńca. Do tej listy dorzucono przekł. z poetów wiktoriańskich: A. Tennysona i R. Browninga. Recepcję Tennysona zapoczątkował 1860 W. Cho- mętowski artykułem kryt. i wyborem z Idylli królewskich; 1891 S.E. Koźmian przełożył poemat Enoch Arden. Tłum. z Browninga, gł. Kasprowicza, rozpoczęły się w ostatnim dziesięcioleciu XIX w. Przede wszystkim interesowano się ruchem estet. reprezentowanym przez pisma J. Ruskina i W. Morrisa, poezję A.Ch. Swinburnea, dramaty poet. W.B. Yeatsa. Ruch ten dotarł jednak do Polski w formie niepełnej, mimo bogactwa informacji, lektur oryginałów lub przekładów obcojęzycznych. Pierwsze tłumaczenia z Ruskina powstały na przełomie w. XIX i XX, ale rozpraw podstawowych nie przełożono; podobnie przedstawiała się sytuacja z dziełami Morrisa. Przekładano Swinburnea jako wyznawcę hasła "sztuka dla sztuki". Niektóre z jego większych utworów spolszczył Kasprowicz. Położył on duże zasługi dla recepcji poezji i dramatu angielskiego. Jego antologia Poeci angielscy (1907) zaczynała się od G. Chaucera, uwzględniała fragm. poetów elżbietańskich i kończyła się na Yeatsie. Zbiór Próby angielskiej poezji dramatycznej (1907) obejmował m. in. Fausta Ch. Marlowe'a i Księżniczkę Kasię Yeatsa. Nowy przekł. Raju utraconego Miltona sporządził 1902W. Bartkiewicz. Wśród in. tłumaczy wyróżniali się A. Lange; E. Porębowicz, F. Jezierski, W. Nawrocki. Z twórczości O. Wilde a znano u nas na początku przede wszystkim utwory dram., mniej powieści i poezje. Od 1890 pojawiły się szersze wzmianki, w XX w. zwiększyła się akcja przekł.; do 1914 przełożono niemal całą prozę (Portret Doriana Graya 1905). W 1904 sztuki jego weszły na sceny pol., grywano je często do 1939, rzadziej po wojnie. Drugim autorem z przełomu stuleci, którego nazwisko zapisało się w historii teatru pol., był G.B. Shaw. Pierwszą inscenizacją był Uczeń diabła (Lw. 1903). Krytyka zwracała uwagę na społ. i reformatorskie tendencje jego utworów. Dojrzała recepcja nastąpiła 1920-39; F. Sobieniowski przyswoił kolejno wszystkie sztuki pisarza. W ich inscenizacjach przodował do 1939 Teatr Pol. w Warszawie (świat, prapremiera Wielkiego kramu 1929). Po 1945 recepcja Shawa stopniowo słabła, zszedł on do pozycji "klasyka".Powieść w dobie modernizmu, w przeciwieństwie do okresu poprzedniego, nie stanowiła gł. przedmiotu zainteresowania krytyki; tłumaczono jednak dużo (nie zawsze we właściwym wyborze). Pamiętano o Dickensie, odrabiano toż zaniedbania (tłum. Adama Bede G. Eliot 1891). Z nowszych autorów przekładano T. Hardy'ego (Tessa d'Urberville 1893); wspominano o poezji i powieściach G. Mereditha, którym zachwycał się Brzozowski (w Pamiętniku 1913), lecz ich nie tłumaczono; zyskały poczytność powieści R.L. Stevensona (przekł. od 1890). Pokaźniej przedstawiała się recepcja R. Kiplinga, znanego od 1. dziewięćdziesiątych gł. z powieści (przekł. J. Birkenmajera), cenionego przez Sienkiewicza (Księga dżungli 1900). Z twórczości H.G. Wellsa przyswojono przede wszystkim nowele i powieści fantast., uważając go za pisarza popularnego. Tłumaczono sporo w 20-leciu, kiedy wpłynął on na pol. zainteresowania "scjentystyczne" (B. Winawer, A. Słonimski). Powieści społ. Wellsa ukazały się po II wojnie świat., np. Tono Bungay (1956). Właściwa recepcja J. Conrada, znanego już z pierwszych tłum. (Lord Jim 1904) i omówień (m. in. obszerniejszego 1908), rozpoczęła się po 1918 i trwa nieprzerwanie do dzisiaj. Od 1. dwudziestych wychodziły jego powieści, początkowo w różnych przekł., następnie gł. A. Zagórskiej. Od 1923 ukazywały się Pisma Conrada z przedmową Żeromskiego (w okresie międzywojennym 3 niepełne edycje). Od 1957, obok serii Z pism, wydano także osobno wiele poszczególnych utworów. Pojawili się nowi tłumacze pozycji dotąd nie tłum., np. T. Tatarkiewicz (Los 1955). W 1972-74 wydano Dzieła (t. 1-27) pod red. Z. Najdera. Pisarstwo G.K. Chestertona weszło do literatury pol. 1914 powieścią Delegat anarchistów (nast. przekł. pt. Człowiek, który był czwartkiem). W1. dwudziestych poczęto go szerzej tłumaczyć, pojawił się m. in. Napoleon z Notting-Hill (1925), a przede wszystkim liczne nowele składające się na cykl Przygód ojca Browna. Do poznania pisarza zachęcały sensacyjne wątki, jego katolicyzm, a także przyjazny stosunek do Polski i Polaków (wiersz Polska, motywy pol. w twórczości) oraz wizyta w naszym kraju 1927. Najważniejsze pozycje ukazały się wszakże 1951-65, a tom Pism wybranych 1974. W sumie bardziej zainteresowano się powieściami Chestertona niż poezją i eseistyką; twórczością jego zajmował się szerzej W. Borowy (G.K. Chesterton 1929). W 20-leciu międzywojennym oprocz utworow wymienionych powyżej przyswojono powieści J. Galsworthy'ego: Sagę rodu Forsytów (1930), Nowoczesną komedię (1931) i in. Tłumaczono też sporo z W.S. Maughama, A. Huxleya (Nowy wspaniały świat 1935), utwory K. Mansfield, poszczególne powieści D.H. Lawrence'a, A.J. Cronina; R. Gravesa, biografie G.L. Stracheya, a gł. literaturę popularną, rozrywkową. Sporo tłumaczono utworów dla dzieci i młodzieży (F. Burnett, J.M. Barrie, H. Lofting, A.A. Milne). Zaniedbano przekł. poezji, mimo iż 1918 Żeromski w Projekcie Akademii Literatury postulował tłum. poetów dawnych i nowych. Dzięki Helsztyńskiemu zapoznano się jednak z ang. poezją w. XX; opracował on i przełożył utwory do dwu antologii: Liryka angielska XX w. (1929), Katoliccy poeci Anglii (1939),W Polsce Lud., po okresie wznowień 1945-49, zwrócono się ku klasykom ang. powieści. Przywrócono literaturze usuniętych do dziecinnego pokoju Defoe i Swifta, przypomniano sobie o Fieldingu, zwł. o jego Tomie Jonesie, powieściach Smolletta i W. Godwina, wydając je w pełnych i poprawnych nowych przekładach. K. Tarnowska przełożyła po raz pierwszy Tristama Shandy Sternea (1958), w nowym tłum. A. Glinczan- ki ukazała się jego Podróż sentymentalna. M. Dąbrowska dała przekład XVII-wiecznego dziennika S. Pepysa (1953, wg skróć. ang. wydania). Zainteresowania pol. badaczy epoką oświecenia przyniosły też wybór z ang. komedii epoki restauracji i dramy mieszczańskiej w. XVIII (G. Sinko), wybór esejów ze "Spectatora" w przekł. i oprać. Z. Sinko (1957). Nieco później przełożono kilka powieści ang. gotycyzmu (H. Walpo- le'a, A. Radcliffe, M.G. Lewisa, W. Beckforda). Powrócono też do pisarzy w. XIX, wznawiając i tłumacząc powieści J. Austen, W. Scotta, sióstr Bronte (np. Wichrowe wzgórza E. Bronte 1950), Thackeraya, G. Eliot (Młyn nad Flossą 1960), Ch. Dickensa. Pamiętano szczególnie o Stevensonie, wydano kilka pozycji Hardy'ego. Uwzględniono też w szerokim zakresie pisarzy lewicowych, np. J.B. Priestleya, J. Aldridge'a. Od połowy 1. pięćdziesiątych więcej uwagi poświęcano autorom nowszym, jak J. Cary, C.P. Snow, A. Wilson, oraz "młodym gniewnym", jak K. Amis, J. Wain, J. Braine, A. Sillitoe. Wzrosło znacznie zainteresowanie nowatorami prozy XX w., jak V. Woolf, a przede wszystkim J. Joyce, prezentowany pocz. utworami mniej znaczącymi, a nast. przekładem Ulissesa (1969) pióra M. Słomczyńskiego (w tymże przekł. ukazały się 1972 Utwory poetyckie Joyce'a). Dyskusje kryt. toczyły się wokół tłum. pisarzy kat.: B. Marshalla, E. Waugha i G. Gree- ne'a. Szczególną poczytność zyskał Greene; ukazało się kilkanaście tyt., m. in. Sedno sprawy (1950) i Moc i chwała (1970). Przełożono powieści J.R.R. Tolkiena, W. Goldinga, L. Durrella, A. Burgessa, R. Fullera, D. Lessing, I. Murdoch, M. Spark, D. Storeya. Wydarzeniem lit. był przekł. powieści Pod wulkanem M. Lowryego (1963).Powojenne wydania poezji ang. zainicjowały 4 tomy (Zpism 1953-60) Byrona, w oprać. Juliusza Żuławskiego, wiersze R. Burnsa (1956), twórczość Wordswortha, Coleridge'a i R. Sou- theya przedstawił S. Kryński (Angielscy poeci jezior1963). Pojawiły się os. tomiki Blake'a, Shelleya, Keatsa, Wordswortha, Browninga i E. Barret-Browning, Tennysona, w no wych wyborach i przekładach, m. in. Z. Kubiaka. Dawną poezję ang. prezentuje obszerny wybór z wielkiego dzieła średniow. G. Chaucera Opowieści kanterberyjskie w przekł. H. Pręczkow- skiej, ze wstępem M. Schlauch (1963); tegoż autora poemat Troilus i Criseyda ukazał się w przekł. Słomczyńskiego (1978). Wybrane wiersze poetów metafizycznych XVII w. przyswoił Sito (Miłość i śmierć 1963). Słomczyński dał nowy przekł. Raju utraconego Miltona (1975). Recepcję ang. poezji współcz. rozpoczęło "odkrycie" T.S. Eliota, przed wojną wprowadzonego obszernym esejem Borowego (1936); ukazały się Poezje wybrane (przekł. zbiór. 1960), Poezje (przekł. zbiór. 1978, w oprać. M. Sprusińskiego), Szkice literackie (w oprać. Chwa- lewika 1963), dramat Mord w katedrze (przekł. J.S. Sity 1976). Wydano os. tomiki poet. Joyce a (zob. wyżej), D. Thomasa, R. Gravesa, D.H. Lawrence a, W.H. Audena, T. Hughesa. Przegląd rozwoju hist. poezji nie tylko ang. przyniosła antologia Poeci języka angielskiego (t. 1-3 1969-74, w oprać. H. Krzecz- kowskiego, Sity i Juliusza Żuławskiego).W dziedzinie dramatu rozszerzono również znacznie znajomość twórczości dawniejszych epok-elżbietańskiej i Jakuba I.Ukazały się nowe przekł. sztuk B. Jonsona, Ch. Marlowe'a, F. Beaumonta i J. Fletchera, T. Dekkera, T. Lodge a, J. Webstera - w przekł" Słomczyńskiego, Sity, J. Kydryńskiego, J. Strzetel- skiego, częśc. w ramach serii Dawnej Literatury Angielskiej (WL). Współcz. dramat ang., obecny na scenach pol., prezentują utwory J. Whitinga, J. Osbornea, H. Pintera, A. Weskera, J. Ardena, P. Sheffera i in., zaś dramat irl. - utwory J.M. Synge'a, S. 0'Caseya, B. Behana. Recepcja literatury ang. staje się coraz bardziej planowa, uwzględniając zarówno potrzebę przyswajania klasyków, jak pozycji nowych. Na zakończenie należy wspomnieć o skromnej stosunkowo, lecz rozszerzającej się ostatnio liczbie przekładów z dziedziny eseju i krytyki lit. (G. Greene, V. Woolf, I. Watt, D. Daiches), estetyki (J. Ruskin, H. Read), teatrologii (A. Ńicoll, P. Brook), historii literatury (G. Sampson) i kultury (G.G. Coulton, A.L. Rowse).Badania nauk. nad literaturą ang. w Polsce zainicjowali historycy literatury pol., zajmujący się recepcją i wpływami pisarzy obcych (np. S. Tarnowski Szekspir w Polsce 1898, M. Szyjkowski Ossyan w Polsce 1913 i Edwarda Younga "Myśli nocne" w poezji polskiej 1916, M. Dadlez i S. Helsztyński o recepcji Pope a, S. Windakiewicz i J. Ujejski o Byronie i Scotcie wobec pol. poezji romantycznej) i znakomici korespondenci prasowi (E. Naganowski, F. Jezierski). Wypowiadali się o literaturze ang. S. Krzemiński, S. Brzozowski, własną koncepcję scen. Hamleta dał S. Wyspiański (1905). Nowy etap rozpoczęły monogr. studia akad., np. Dyboskiego (Milton i jego wiek 1909 in.), część, zebrane po wojnie w tomie Sto lat literatury angielskiej (1957), Borowego (G.K. Chesterton 1929), J. Ujejskiego (O Konradzie Korzeniowskim 1936), Tre- tiaka Lord Byron (1930) i zarys Literatura angielska w okresie romantyzmu (1928), nast. syntezy, jak W! Tarnawskiego Historia literatury angielsMej (t. 1-2 1926-30) i Literatura angielska (1930). Przegląd zagadnień z różnych epok lit. w krajach anglosaskich dał Helsztyński w tomach Od Szekspira do Joyce a (1939, 1948), Od Fieldinga do Steinbecka (1948), Od Chaucera do EzryPounda( 1976). Ostatnio zarys Historii literatury angielskiej (do lat współcz.) opracował P. Mroczkowski (1981). Wielu badaczy zwróciło się ku dawnym okresom literatury ang., od średniowiecza po dramat poszekspirowski (obok Helsztyńskiego, Mroczkowskiego, W. Chwalewik, T. Grzebie- niowski, W. Ostrowski, G. Sinko, Kydryński i Sito - obaj są jednocześnie tłumaczami, J. Strzetelski, H. Zins), recepcją prozy oświeceniowej zajmuje się Z. Sinko, szereg studiów poświęcono literaturze ang. XIX i pocz. XX w. oraz jej recepcji w Polsce (B. Bałutowa, I. Dobrzycka, W. Krajewska, Z. Kubiak, M. Niemojewska), wciąż budzi zainteresowanie postać i twórczość Conrada (szkice i studia M. Dąbrowskiej, A. Brauna, Z. Najdera, B. Kocówny, S. Zabierowskiego, M. Komara); z zagadnień współcz. literatury ang. obszerniejszego zarysu doczekał się dotąd jedynie dramat (w ujęciu B. Taborskiego).Pierwsze wiadomości o Polsce w piśmiennictwie ang. pochodzą z w. IX. W przypisywanym Alfredowi W. przekładzie Historii świata Orozjusza znajduje się zaczerpnięta od żeglarza Wulfstana wzmianka o ujściu Wisły i kraju Słowian. Kanut W., król Anglii i Danii w pocz. XI w. był synem siostry Bolesława Chrobrego. W późniejszym średniowieczu (XIV w.) informacje docierające do Anglii kształtowane były gł. przez zakon krzyżacki, szukający sojuszników w walce z pogańskimi "Sarącenami". Zwycięstwo grunwaldzkie (1410) zmieniło jednak nieco opinie ang. sfer dworsko-kościelnych, o czym świadczą wzmianki antykrzyżackie w kilku XV-wiecznych kronikach ang. (najwcześniejsza 1420 w kronice spisywanej w opactwie St. Albans) oraz zabiegi Henryka V o poparcie militarne i polit. Władysława Jagiełły w wojnie stuletniej. Wysłany w tej misji do Jagiełły i Witolda poseł ang. Gilbert deLannoy pozostawił szczegółowy diariusz swej podróży po Inflantach, Litwie i Polsce (1413-14 i 1421), stanowiący zaprzeczenie relacji krzyżackich o tych krajach.W późnośredniow. katalogach bibliot. w Anglii notowane są rkpsy dzieł nauk. Marcina Polaka, Witelona i Mateusza z Krakowa, ale rzeczywiste kontakty kult. przyniosła dopiero doba renesansu. Humanista ang. L. Coxe, autor głośnego traktatu The Arte or Crafte ofRhetoryke (1530), kształcił się uprzednio w Akad. Krak. i był jej oddanym admiratorem; w czasie swego pobytu w Krakowie 1518 wygłosił mowę De laudibus celeber- rimae Cracoviennsis Academiae. Sprzyjały rozwojowi kontaktów podróże dyplomatyczne (J. Dantyszek), nauk. czy rei. (J. Łaski), wynalazek druku ułatwił obieg informacji. Złożona z myślą o zagr. czytelniku historia Polski M. Kromera ( De origine et rebus gestis Polonorum, Bazylea 1555) zyskała poczytność w Anglii; przełożono z niej na język angielski podanie o Popielu, (3 wyd. 1560-70), zapewne ze względu na niezwykłość kary wymierzonej okrutnemu władcy. Polska XVI-wieczna miała w Europie opinię kraju tolerancji rei. i swobód polit.; stąd legenda o zamiarze Ph. Sidneya kandydowania do korony pol. po wyjeździe Henryka Walezjusza, stąd zainteresowanie dziełami pol. myśli polit., rei. i nauk. (Rela- tion of the State of Polonia 1598, przypisywana Williamowi Bruce). Stosunkowo wcześnie, w 2 poł, XVI w., przełożono na ang. fragmenty De revolutionibus M. Kopernika (T. Digges, 1576); z pism S. Hozjusza, który udzielał na Warmii schronienia ang. emigrantom kat., przełożono De expresso Dei verbo (T. Stapleton, Lowanium 1567); szczególną zaś karierę zrobił traktat W. Goślickiego De optimo senatore, stawiający problem odpowiedzialności władzy król. i podnoszący znaczenie polit. senatu. Tłum. z wyd. łac. przez R. Chestera (Ks. I, nie druk.) i prawdop. przez G. Harveya (Londyn 1598 pt. The Councellor, wyd. 2 tamże 1607 pt. A Common-Wealth of Good Counsaile), a także w XVIII w. (1733), mimo konfiskat król. osiągnął w Anglii znaczną popularność i przypuszcza się, że elementy satyr, dzieła wpłynęły na ukształtowanie postaci Poloniusza w Hamlecie Szekspira. W bibliotekach ang. z pocz. XVII w. znajdują się ponadto egzemplarze De Republica emendandaA. Frycza Modrzewskiego, dzieła J.L. Decjusza, A. Gwagnina, R. Heidensteina, Miechowity, A. Nideckiego, K. Warszewickiego, J. Zamoyskiego, poetów pol.-łac.: Dantysz- ka, K. Janickiego, W. Korwina, Sz. Szymonowica. Przypuszcza się, że M.K. Sarbiewski wywarł pewien wpływ na ang. poetów metafizycznych - A. Cowleya i H. Vaughana (w wyd. londyńskim Odes of Casimire, 1646, są teksty łac. i przekł. ang. G. Hilsa). Znane są wpływy pol. myśli ariańskiej na filozofię ang. deizmu i racjonalizmu. Z Polski przywiózł do Anglii S. Hartlib idee pedag. Komeńskiego.Obraz Polski z końca XVII i pocz. XVIII w. kształtowały wprawdzie mniej pochlebne opisy, podkreślające zacofanie społ.-ekon., słabość rządu i swawolę szlachty, nietolerancję i obskurantyzm - entuzjastycznie jednak przyjęto wieść o zwycięstwie wiedeńskim. Gł. źródłem informacji o Polsce była na przełomie XVII i XVIII w. 2-tomowa History of Poland (Londyn 1698) B. 0'Connora, lekarza Jana Sobieskiego. Uznanie wzbudziła polityka Polski w okresie stanisławowskim, zwł. reformatorskie nastawienie króla i Konstytucja 3 maja (streszczenie jej pojawiło się w "Gentleman's Magazine" już 7 V 1791). Wśród licznych pozytywnych wypowiedzi znaczący był głos znakomitego filozofa i publicysty, E. Burke'a, który chwalił spokój i osiągnięcia "pol. rewolucji" w stosunku do francuskiej. Relację prasową z Warszawy włączył S. Jones do swej History of Poland (1795). Na wieść o groźbie wojny ros.-pol. 1792 zawiązało się w Londynie Zgromadzenie Przyjaciół Polski, uchwalając subskrypcję składek w celu niesienia pomocy narodowi polskiemu. W 1793 pojawiły się w "Morning Chronicie" listy "Spokojnego Obserwatora" (The Calm Observer) z terenu Polski, zawierające protest przeciw rozbiorom.Nową falę sympatii dla Polski, poświadczoną szerzej w literaturze ang., przyniosło powstanie kościuszkowskie. Ku czci Kościuszki - wodza narodu i ludu - pisali wiersze wybitni poeci, jak S.T. Coleridge (1794), H.F. Cary (1797, oda z okazji przybycia Naczelnika do Londynu po niewoli ros.), T. Campbell (1799, poemat Pleasures of Hope, z ustępem obrazującym tragedię upadku Polski), wymieniał jego imię Byron (w Don Juanie), poświęcili mu wiersze Keats, L. Hunt. Kościuszko obok Stanisława Augusta występuje w Dialogach fikcyjnych W.S. Landora (1824-29); powieść o pol. powstaniu napisała J. Porter (Thaddeus of Warsaw 1803), dedykując ją Kościuszce. Po motywy pol. sięgnęli też in. powieściopisarze, np. T.P. Lathy (The lnvisible Enemy, or the Mines of Wielitska 1806) czy w poł. XIX w. J.E. Charles (Maid of Warsaw). W 2 poł. XVIII w. zahaczali o Anglię liczni przedstawiciele kultury pol., jak J.L. Chreptowicz, A.K. Czartoryski wraz z żoną Izabelą, Stanisław August, A. Tyzenhauz, T.K. Węgierski, J.U. Niemcewicz, ale w zakresie prezentacji tej kultury wyraźniej zaznaczyła się dopiero w pocz. XIX stulecia działalność K. Zamoyskiego w Edynburgu (przekazał bibliotece uniw. księgozbiór poloników) i A.J. Czartoryskiego (także ofiarodawcy 80 pol. książek dla British Museum); z ramienia Czartoryskiego znaleźli się 1820 w Anglii K. Sienkiewicz i K. Lach Szyrma - autor kompendium informacyjnego o Polsce, Letters, Literary and Political on Poland (Edynburg 1823). Książka zyskała pochlebne recenzje (m. in. Campbella), wzbudziła też zainteresowanie tłumacza poezji słow. J. Bowringa, przygotowującego pierwszy w Anglii tomik przekładów: Specimens of the Polish Poets (1827, wyd. 2 1832); korespondencyjną pomocą z Warszawy służył Bowringowi w tym dziele K" Brodziński. Z prozy pol. przełożono 1830 powieść Niemcewicza Lejbe i Siora.Wybuch powstania listopadowego znów ożywił nastroje przyjaźni dla walczącego kraju, choć nie doszło do oficjalnego poparcia ze strony rządu ang. (o co zabiegał 1831 przybyły do Londynu w misji dyplomatycznej Niemcewicz). Z inicjatywy aktywnego polonofila, Campbella (autora wierszy: Do Polski w 1831 i Potęga Rosji) zawiązało się w Londynie 1832 Lit. Towarzystwo Przyjaciół Polski (Literary Association of the Friends of Poland), udzielające pomocy emigrantom i informujące o sprawach pol. (działało do 1924). Organem Tow. był mies. "Polonia or Monthly Reports of Polish Affairs" (VIII-XII 1832), wieloletnim zasłużonym prezesem - lord D.C. Stuart. Funkcję sekretarza pol. pełnili kolejno m. in. Lach Szyrma, związany politycznie z obozem Czartoryskiego, nast. bliżsi demokratom L. Sawaszkiewicz, S.E. Koźmian. Wydawcą pism i utworów powst. w kręgach Tow. był 1847-59 A. Rypiński, także poeta i tłumacz (przełożył 1852 wiersz J.C. Ferguso- na Polska, dedykowany Stuartowi). Utwory pośw. walce Polaków o wolność pisali A. Tennyson (Sonet napisany na wiadomość o wybuchu powstania polskiego, sonet Polska - o upadku powstania), T.G. Hake (Hymn polski 1832-0 C. Godebskim), W.E. Aytown, J. Brent. Słabiej zabrzmiały sentymenty propol. w dobie 1848-63; do znaczniejszych utworów należy sonet Swinburne a Rizpah (powst. 1863) oraz poematy A. Austina Randolph i Leszko.Inne skupiska emigranckie w Anglii, jak Grono Hist. Londyńskie (działająca 1839-59 sekcja Tow. Hist.-Lit. w Paryżu), ugrupowania polit.: sekcja ang. TDP i Gromady Ludu Pol. Grudziąż i Humań, mające swój udział w rozwoju demokratyz- mu eur. i ruchów rewol., nie oddziałały zasadniczo na ożywienie pol.-ang. kontaktów kulturalnych. Sytuację sprawy pol. w Anglii rejestruje fundamentalny zbiór art. i esejów S.E. Koźmiana Anglia i Polska (t. 1-2 1862).Sporadyczne próby zaznajomienia czytelników ang. z kulturą pol. podejmowali poi. emigranci. Lach Szyrma przełożył Mickiewiczowskie Księgi narodu polskiego i pielgrzynistwa polskiego (1833), E. Felińskiej Wspomnienia z podróży do Syberii (3 wyd. 1852-54), Kirdżalego M. Czajkowskiego (1855), opracował szkic Copernicus and His Native Land (druk. 1843); L. Jabłoński przełożył prozą Konrada. Wallenroda (1841), W. Krasiński powieść Hipolit Boratyński A. Bronikowskiego (1834), Monachomachię I. Krasickiego (1852), ogłosił też w języku ang. zarys dziejów reformacji w Polsce (t. 1-2 1838-40); poeta i działacz emigracyjny na obu półkulach, N. Żaba, wydał w Londynie The Principal Features of Literature of Poland (1881). Prawdziwą popularność zdobył Dziennik Franciszki Krasińskiej K. Hoffmanowej (1 przekł. 1839, w ciągu stulecia 17 wydań). U schyłku XIX w. pojawił się pierwszy przekł. Pana Tadeusza Mickiewicza, białym wierszem przez M.A. Biggsa. W 1. dziewięćdziesiątych weszły na rynek ang. powieści i nowele H. Sienkiewicza, gł. dzięki trudowi amer. tłumacza J. Curtina; obok niego tłumaczyli Sienkiewicza S.A. Binion, S.C. de Soissons, I. Young; dziełem tychże tłumaczy są próby zaznajomienia czytelnika ang. z twórczością E. Orzeszkowej (Meir Ezofowicz 1888, 1899, Argonauci 1900) i B. Prusa (Faraon 1902). W 1 poł. XX w. tłumaczyła Sienkiewicza gorliwa ang. propagatorka pol. idei wolnościowych i literatury, M.M. Gardner, autorka szkiców o Mickiewiczu (1911) i in. romantykach, o Sienkiewiczu (1926) i opisu Polski (Poland 1917). Pewne elementy pol. tradycji lit., zwł. romantycznej, wniósł do literatury ang. Polak z urodzenia, a pisarz ang. - J. Conrad (właśc. Józef Teodor Konrad Korzeniowski); w czasie I wojny świat, występował on w sprawach Polski (Notes on Polish Problem 1914, The Crime of Partition 1919); ponadto przełożył na ang. Księgę Hioba B. Winawera (1931). Mało znanym dowodem uznania dla literatury pol. jest wiersz K. Mansfield To Stanisław Wyspiański (1910, przekł. pol. F. Sobieniowskie- go t.r., późniejszy B. Obertyńskiej - druk. w wyd. Listów Mansfield 1979); Sobieniowskizkoleiprzełozyłnaang. Wesele S. Wyspiańskiego.W okresie międzywojennym gł. ośrodkiem popularyzacji kultury pol. i badań nad związkami pol.-ang. był londyński Instytut Slawist. (London School of Slavonic and East Europe- an Studies), w którym literaturę pol. wykładali R. Dyboski, J. Krzyżanowski (autor wyd. w Londynie 1930 podręcznika Polish Romantic Literature), W. Borowy, W.J. Rose, i in. Do tłumaczy literatury pol. w tym okresie, obok M. M. Gardner i Sobieniowskiego - tłumacza dramatów W. Perzyńskiego, T. Rittnera, J.. Iwaszkiewicza - należały H.E. Kennedy i Z. Umińska - tłumaczki Nie-Boskiej komedii Z. Krasińskiego (1924) i Na Skalnym Podhalu K. Tetmajera, M.H. Dziewicki - tłumacz Konrada Wallenroda Mickiewicza, Chłopów i Ziemi obiecanej W. S. Reymonta, E.C.M. Benecke iM. Bush-autorki antologii Tales by Polish Authors (1915), wielokrotnie rozszerzanej do 1947, K. Żuk-Skarszewska-tłumaczka Sobola i panny J. Weyssenhoff a. Przełożono F. Goetla Kar-chatz przedmową G.K. Chestertona (1931) i t.r. Z dnia na dzień z przedmową J. Galsworthy'ego. W tychże latach ukazało się wiele powieści F.A. Ossendowskiego (gł. w przeki. 11.Ch. Stevensa).Wojenne losy Polaków w W. Brytanii, wśród których znalazło się wielu wybitnych pisarzy (m. in. S. Baliński, M. Czuchno- wski, M. Kuncewiczowa, B. Obertyńska, M. Pawlikowska-Jasnorzewska, A. Słonimski), otworzyły nowy okres kontaktów i zainteresowań. W 1942 wydano Dywizjon 303 A. Fiedlera (w przekł. H.Ch. Stevensa) - o udziale pol. lotników w bitwie o Anglię, oraz Cudzoziemkę (1944) Kuncewiczowej, czynnej w Pen Clubie czasu wojny. Z tegoż okresu pochodzi przekł. Lata w Nohant Iwaszkiewicza (1942) oraz kilka antologii jak The Years of Exile, w przekł. F. Notley (1943), A Polish Anthologyw przekł. T. Filipowicza (1944) i in. O popularyzację literatury pol. troszczyły się pol. oficyny w Glasgow (wydanie przekł. krajowej antologii poezji konspiracyjnej w oprać. J. Janiczka i S. Miłaszewskiego pt. A Cali from Warsaw 1942) i Edynburgu (tu m. in. przekł. powieści J. Meissnera, nowy przekł. Krzyżaków Sienkiewicza 1944). Z pisarzy pozostałych w Anglii po wojnie działalnością przekł. i kryt.lit., informującą o pol. literaturze, zajęli się: J, Pietrkiewicz, autor kilku antologii, m. in. Five Centuries of Polish Poetiy (z B. Singerem, 1960, wyd. rozsz. 1970) i B. Taborski, zainteresowany gł. teatrem (także poeta). Obok nich i kilku ang. tłumaczy (K. Mackenzie - tłum. Pana Tadeusza 1964, Stevens, M. Montgomery) wyrośli młodzi - Polacy, często dwujęzyczni poeci ( A. Czerniawski, J. Darowski oraz B. Czaykowski i wychowany w Kanadzie A. Busza - autorzy antologii współcz. poezji pol. w kwart. "Modern Poetry in Translation" 1973). Prezentacji piśmiennictwa pol., nie tylko na użytek emigracji, służą pol. wydawnictwa w Londynie - Veritas (zał. 1948), firma B. Świderskiego (od 1969 p.n. Earls Court Publications), oficyna K. i Cz. Bednarczyków (zał. 1956; wydawała m. in. kwartalnik "Oficyna Poetów"). Niektóre przekł. ukazują się we współpracy z wydawnictwami amer., a także polskimi. Z literatury współcz. przełożono m. in. J. Andrzejewskiego (Popiół i diament 1962, Bramy raju 1963, Idzie skacząc po górach 1963), T. Borowskiego (wybór opowiadań 1967), M. Choroma- ńskiego (Zazdrość i medycyna 1946), M. Dąbrowską (wybór opowiadań 1957), W. Gombrowicza (Ferdydurke 1961, Iwona księżniczka Burgunda 1969, Pornografia 1966, Kosmos 1967 - w tłum. E. Mosbachera i in.), Z. Herberta (wybór poezji 1968, 1977), Z. Kossak (Krzyżowcy 1947 i nast. powieści cyklu), Kuncewiczową (obok Cudzoziemki - Zmowa nieobecnych 1950, Leśnik 1954, Tristan 46 1975 - większość w przekł. Stevensa), S. Mrożka (Słoń 1962, Tango 1968), T. Różewicza (Kartoteka i in. 1969, Świadkowie i in. 1970, łącznie 6 sztuk), B. Schulza (wybór i przekł. C. Wieniewskiej 1963). Pojawiają się nowe przekł. klasyków, Officina terraria W. Roździeńskiego (1976), wyd. poezji Mickiewicza w przekł. J. Lindsaya (1957), listy C. Norwida w przekł. Pietrkiewicza (1958). Zasługi popularyzacyjne mają też pol. zespoły teatr., które prezentowały w Anglii np. Dom kobiet Z. Nałkowskiej (1957), XVI-wieczną Historyję o chwalebnym Zmartwychwstaniu w reż. K. Dejmka, Dziady w reż. K. Swinarskiego i Noc listopadową w reż. A. Wajdy, inscenizacje Księcia niezłomnego i AkropolisJ. Grotowskiego; również teatry ang. wystawiały pol. sztuki współcz., m. in. Mrożka, Gombrowicza. Przekłady poezji pol. prezentowane są na ang. festiwalach poet., np. w Londynie i Edynburgu. Warto dodać, że w tłum. T.H. Williamsa ukazała się 1953 walijska antologia poezji pol. z obszernym wstępnym zarysem historycznoliterackim. Pojawia się też - odnowiony w wyniku II wojny świat. - temat pol. we współcz. literaturze ang. (powieści G. Setona, V. Giełguda, E. Hunt, P.P. Reada).